İsveç’te son aylarda “tonårsutvisningar” (ergen yaşta sınır dışı) olarak adlandırılan uygulama, hem siyasette hem de sivil toplumda sert tartışmalara yol açan en sıcak gündemlerden biri haline geldi.
Tonårsutvisning Nedir?
İsveç’te “tonårsutvisningar” kavramı, çocukluğunu ve gençliğini İsveç’te geçirmiş, ailesi hâlâ ülkede yasal statüyle yaşayan, ancak 18 yaşını doldurduğu anda sınır dışı kararıyla karşılaşan gençleri ifade ediyor.
Bu gençlerin bir kısmı çalışma ya da oturum izni üzerinden aile birleşimiyle, bir kısmı ise sığınma süreçleri sonucunda yıllarca İsveç’te yaşadıktan sonra 18 yaş eşiğinde ülkeden ayrılmak zorunda kalıyor.
Hukuki Arka Plan ve Alınan Kararlar
Son yıllardaki yasa ve uygulama değişiklikleri, tonårsutvisningar dalgasının temel nedeni olarak gösteriliyor.
Kalıcı oturumdan geçici oturuma geçiş: İsveç, iltica ve aile birleşimi alanında kalıcı oturum yerine geçici oturum izinlerini norm haline getirdi; bu da her uzatma başvurusunda yeniden değerlendirme baskısı yarattı.
“Özel merhamet” (särskilt ömmande omständigheter) kriterinin daraltılması: Eskiden, çocuğun İsveç’e uyumu, eğitim durumu ve sağlık durumu göz önüne alınarak istisnai oturum verilebiliyorken, bu imkan ciddi biçimde kısıtlandı.
Yüksek gelir şartı: Aile birleşimi ve çalışma izni için gereken maaş sınırı 2025–2026 dönemi için aylık 29.680 krona yükseltildi; bu, ebeveynleri çalışıyor olsa bile belirli kriterleri karşılayamayan ailelerde, özellikle 18 yaşını geçen çocukların oturumunun uzatılmasını zorlaştırıyor.
Migrationsverket’in iç talimat değişikliği: 2022 baharına kadar, aile içinde gelen ve hâlâ “aynı aile birimi” içinde sayılan gençlere 21 yaşına kadar uzatma verilmesi tavsiye edilirken, bu koruyucu ifade kurumun iç belgelerinden çıkarıldı.
Sonuç olarak, ailede anne-baba ve küçük kardeşler İsveç’te kalabilirken, 18 yaşına giren genç “artık çocuk değil” gerekçesiyle ayrı bir dosya olarak değerlendirilip sınır dışı kararı alabiliyor.
Siyasi Tartışma: Dondurma, “Ventil” ve Kutuplaşma
Tonårsutvisningar, İsveç siyasetinde hem partiler arası hem de parti içi sert çatışmalara neden oluyor.
Hükümet ve göç bakanı: Göç Bakanı Johan Forssell, İsveç’te “hukuk güvenliğine dayalı bir göç politikasının” yürürlükte olduğunu savunuyor ve kararların bağımsız mahkemeler tarafından verildiğini vurguluyor. Eleştirileri “abartılı” ve “adaletsiz” bulduğunu ifade ediyor.
Muhalefetten ağır eleştiriler: Yeşiller (MP), Sol Parti (V) ve Merkez Parti (C), 18 yaşına gelmiş ama İsveç’te büyümüş gençlerin ailelerinden koparılmasını “insanlık dışı” ve “absürt bir düzen” olarak niteliyor. V’den Tony Haddou, bu duruma göz yumanların “kendi kendisiyle nasıl yaşayabildiğini anlamadığını” söyleyerek tonun sertleşmesine örnek oldu.
Sosyal Demokratların zikzakı: Sosyal Demokratlar (S), başlangıçta muhalefet partilerinin “derhal durdurma” önerisine yanaşmadı; gerekçe olarak “İsveç’in bir entegrasyon borcu olduğunu ve sıkı göç politikasının entegrasyon için temel olduğunu” sundu. Ancak kısa süre sonra parti, tonårsutvisningar konusunda “yeni bir pozisyon”a geçerek, söz konusu gençlerin sınır dışı edilmesinin geçici olarak durdurulması ve sistemde bir “ventil” (esneklik/istinaf vanası) oluşturulması gerektiğini savundu.
“Ventil” tartışması
Hem hükümet hem de S, belirli vakalarda insanî durumları dikkate alacak bir yasal boşluk (ventil) oluşturulabileceğini sinyalledi. Ancak muhalefet, bu sürecin zaman alacağını, oysa gençlerin “şu anda” sınır dışı edildiğini belirterek, acil bir moratoryum talep ediyor.
İnsan Hakları, Çocuk Hakları ve Eleştiriler
Sivil toplum örgütleri, hukukçular ve çocuk hakları aktörleri, tonårsutvisningar uygulamasının Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’yle (Barnkonventionen) çeliştiğini savunuyor.
Asylrättscentrum’un uyarıları
İsveç Mülteci Hukuku Merkezi, art arda gelen yasal sertleşmelerin, ailelerin bilinçli olarak “bölünmesine” yol açtığını; özellikle Tidö Anlaşması kapsamındaki yeni öneriler hayata geçerse tonårsutvisningar vakalarının daha da artacağını belirtiyor. Kuruma göre, yasal metinlerde eskiye göre bazı “iyileştirme” iddiaları bulunsa da, uygulamanın gerçek sonucu daha fazla sınır dışı ve daha fazla aile ayrılığı olacak.
Çocuk hakları savunucusu (BO) eleştirileri
Çocuk hakları savunucusu (Barnombudsman), İsveç’in yeni göç politikası hazırlanırken çocuk haklarının yeterince dikkate alınmadığını, çocukların kendi sığınma gerekçelerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Ruh sağlığı ve travma boyutu
Araştırmalar, iltica sürecindeki refakatsiz gençlerin çok yüksek oranlarda depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu yaşadığını, intihar girişimlerinin yaşıt İsveçli gençlere kıyasla yaklaşık on kat daha sık görüldüğünü ortaya koyuyor. Bu nedenle, uzun yıllar sonra alınan bir sınır dışı kararının psikolojik etkisi “ikinci bir travma dalgası” olarak tarif ediliyor.
İnsan hakları örgütleri, Migrationsverket’in bazı kararlarının daha sonra mahkemelerce bozulduğunu, bunun da ilk değerlendirmelerde “çocuğun yararı” ilkesine yeterince ağırlık verilmediğini gösterdiğini savunuyor.
Önümüzdeki Dönem: Belirsizlik ve Beklentiler
Hem hükümet cephesinden hem de ana muhalefetten gelen “ventil” sinyallerine rağmen, tonårsutvisningar dosyasında net bir siyasi çözüm henüz ortaya çıkmış değil.
Riksdag’da 2025–2026 döneminde göç ve aile birleşimi kurallarını daha da sıkılaştırmayı hedefleyen öneriler görüşülürken, hukukçular bu düzenlemelerin gençler açısından daha sert sonuçlar doğurmasından endişeli.
Bir yandan entegrasyon sorunlarını gerekçe göstererek sıkı göç politikasında ısrar edenler, diğer yandan İsveç’te büyümüş, burada okula giden ve sosyal çevresi tamamen bu ülkede olan gençlerin geleceğinin tek bir mahkeme kararıyla silinmesine karşı çıkanlar arasındaki mücadele devam ediyor.
Önümüzdeki aylarda, hem yeni “ventil” düzenlemesinin somutlaşması hem de bireysel davalar üzerinden verilecek mahkeme kararları, tonårsutvisningar tartışmasının seyrini belirleyecek gibi görünüyor.
Yorum gönder