İsveç’in güçlü sosyal güvenlik haklarından biri olan Vård av barn (VAB), hastalanan çocuklarına bakmak zorunda kalan ebeveynlere hem yasal bir güvence hem de ekonomik bir destek olarak öne çıkıyor. Försäkringskassan (Sosyal Sigorta Kurumu) tarafından yönetilen bu sistem, İsveç’te yaşayan ve çalışan ebeveynlerin iş hayatıyla aile sorumluluklarını dengelemesini sağlıyor. Ancak bu hakkı doğru kullanmak, kurumun belirlediği kuralları eksiksiz bilmekten geçiyor.
İsveç’te çalışan ve ikamet eden ebeveynler, çocukları hastalandığında işe gidememe durumunda VAB hakkını kullanabilirler. Bu hak, ebeveynlerin çalışmak, eğitim görmek veya aktif olarak iş aramak yerine çocuklarının bakımıyla ilgilenmelerini sağlar.
VAB Hakkının Temel Şartları ve Yaş Sınırları
VAB, temel olarak 12 yaşın altındaki çocuklar için geçerlidir. Ancak bazı özel durumlarda bu yaş sınırı 16’ya kadar uzayabilir. Örneğin, çocuğun ciddi bir hastalığı varsa veya engelliyse, 16 yaşından büyük çocuklar için bile (belirli durumlar hariç) bu ödenek talep edilebilir.
Bir ebeveyn, bir çocuk için yılda en fazla 120 gün VAB hakkı kullanabilir. Bu, ebeveynin tam gün veya günün bir kısmı (örneğin %75, %50, %25 veya %12,5) VAB olarak kullanabileceği anlamına gelir.
Ödeme Miktarı ve Rapor Zorunluluğu
VAB ödemesi, ebeveynin hastalığa dayalı gelirinin (Sjukpenninggrundande inkomst – SGI) yaklaşık %80’i üzerinden hesaplanır. Bu miktar, genellikle çalıştığınız zaman ki maaşınızın yaklaşık %80’nine tekabul eder. Yüksek gelirli çalışanlar için ise SGI tavanı uygulandığından, bu oranın tamamı kapsanmayabilir.
VAB kullanımıyla ilgili en önemli kurallardan biri tıbbi rapor zorunluluğudur. Bir çocuk için yedi günden (hafta sonları ve resmi tatiller dahil) daha uzun süreyle VAB talep edilmesi durumunda, sekizinci gün itibarıyla Försäkringskassan’a bir hemşire veya doktor tarafından düzenlenmiş tıbbi bir rapor sunulması zorunludur. Bu kural, sistemin suistimal edilmesini önleme amacıyla konulmuştur.
Başvuru Süreci ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
VAB talep süreci iki aşamalıdır:
- İşverene Bildirim: Çocuğunuz hastalandığı gün, aynı gün içinde işvereninize evde kalacağınızı ve VAB kullanacağınızı bildirmeniz gerekmektedir.
- Försäkringskassan’a Başvuru: Çocuğunuz iyileşip işinize geri döndüğünüzde, fiilen evde kaldığınız günler için Försäkringskassan’a başvuruda bulunmanız gerekir. Başvurunuzu, evde kaldığınız ilk günden itibaren en geç 90 gün içinde yapmanız çok önemli; aksi takdirde ödeme alma hakkınızı kaybedebilirsiniz. Başvurular genellikle kurumun e-hizmetleri üzerinden kolayca yapılabilmektedir.
Ayrıca ebeveynler, yıllık izinleri (semester) sırasında çocukları hastalanırsa, tatil günlerini VAB ile değiştirme hakkına sahiptir. Bu değişiklik, hem İsveç içinde hem de AB/AEA ülkeleri veya İsviçre’de yapılan tatillerde mümkün, ama maalesef Türkiye’yi kapsamamaktadır. Böyle bir durumda, tatil günlerinin VAB gününe çevrilmesi için işverenle iletişime geçilmesi ve tatil değişikliğinin sağlanması gerekmektedir.
Kanunlar zamanla değişebilmektedir. Bu yüzden VAB ile ilgili en son detayları Försäkringskassan’ın internet sitesinde bulabilirsiniz.
