İsveç yükseköğretim kurumlarında yapay zeka araçlarının kullanımıyla ilgili disiplin cezaları rekor seviyeye ulaştı. Universitetsläraren tarafından yapılan incelemeye göre, öğrencilerin yapay zeka kullanarak kopya çekmesi nedeniyle verilen uzaklaştırma cezaları, bir önceki yıla göre iki katından fazla artış gösterdi.
Ülke genelindeki 33 üniversite ve yüksekokuldan elde edilen veriler, 2023 yılının başından bu yana toplam 770 vakada öğrencilerin yapay zeka araçlarıyla kopya çektikleri gerekçesiyle okuldan uzaklaştırıldığını ortaya koydu. Bu yıl (2025) içerisinde şu ana kadar 467 öğrenciye uzaklaştırma cezası verilirken, bu sayı geçtiğimiz yıl 207 olarak kayıtlara geçmişti. Rakamlar, yapay zeka kaynaklı kopyanın bir yıl içinde yüzde 100’den fazla arttığını gösteriyor.
Yapay zeka sohbet robotu ChatGPT’nin 2022 sonbaharında geniş kitlelerin kullanımına sunulmasının ardından, İsveç akademisinde ilk uyarı 2023 yılının Şubat ayında Uppsala Üniversitesi’nde bir öğrenciye verilmişti. O tarihten bu yana disiplin kurulları giderek daha yoğun bir mesai harcıyor. İstatistiklere göre, uzaklaştırma cezalarının yanı sıra 2023 başından beri 75 öğrenciye de uyarı cezası verildi.
Artan vakalar karşısında İsveç’teki üniversitelerin büyük çoğunluğu sınav ve değerlendirme yöntemlerinde değişikliğe gitmek zorunda kaldı. Eğitim kurumları, yapay zeka araçlarının haksız kullanımını engellemek amacıyla sınav formatlarını yeniden yapılandırıyor.
İsveç Üniversitelerinde Disiplin Süreci ve Cezalar
İsveç’te akademik dürüstlük, üniversiteler ve yüksekokullar tarafından son derece ciddiye alınan bir konudur. Bir öğrencinin kopya çektiği, intihal yaptığı (plagiat), yasaklı kaynak (yapay zeka vb.) kullandığı veya eğitim düzenini bozduğu şüphesi doğduğunda, yasal olarak belirlenmiş standart bir disiplin süreci devreye girer.
Süreç genellikle bir sınav gözetmeni veya öğretim görevlisinin şüpheli durumu rapor etmesiyle (anmälan) başlar. Rapor edilen öğrenci, hakkındaki iddialara yanıt vermesi için yazılı veya sözlü savunmaya davet edilir. Konu daha sonra Rektör başkanlığında toplanan, hukukçu bir üye, bir öğretim temsilcisi ve öğrenci birliği temsilcilerinden oluşan Disiplin Kurulu’na (Disciplinnämnden) sevk edilir. Kurul, mahkeme benzeri bir yapıda çalışır ve delilleri inceleyerek karar verir.
Kurulun verebileceği iki temel ceza türü vardır: Uyarı veya Uzaklaştırma (Avstängning).
Uyarı, genellikle daha hafif veya kasıt unsurunun tam kanıtlanamadığı durumlarda verilirken, uzaklaştırma cezası çok daha ağır sonuçlar doğurur. Uzaklaştırma kararı alındığında bu süre genellikle 6 hafta ile 6 ay arasında değişir. Bu süre zarfında öğrencinin derslere girmesi, sınavlara katılması, okul kütüphanesini veya laboratuvarlarını kullanması tamamen yasaklanır.
En kritik nokta ise finansal ve yasal sonuçlardır. Uzaklaştırma alan bir öğrenci için İsveç Öğrenci Yardımı Kurulu (CSN) ödemeleri derhal durdurulur ve daha önce ödenen miktarın geri istenmesi söz konusu olabilir. Ayrıca, oturum izniyle İsveç’te bulunan uluslararası öğrenciler için ders kredilerinin tamamlanamaması, oturum izninin uzatılmasında ciddi sorunlara yol açabilir. Öğrenciler, Disiplin Kurulu’nun verdiği kararlara karşı İdari Mahkeme’ye (Förvaltningsrätten) itiraz etme hakkına sahiptir.
